Enginn markaður fyrir hvalkjöt undirstrikar tilgangsleysi veiðanna
21. ágúst 2026
Sjö dýravelferðar- og umhverfisverndarsamtök hafa sent frá sér sameiginlega yfirlýsingu þar sem kallað er eftir að stjórnvöld axli ábyrgð og stöðvi hvalveiðar.
Nú hefur 51 langreyður verið drepin á yfirstandandi vertíð. Hvalur hf. hefur hætt sölu til Japans og með birgðir af hvalkjöti fyrri ára enn í frystigeymslum. Erfitt er að hugsa sér nöturlegri birtingarmynd tilgangsleysis þessara veiða en að stórhveli séu iðulega látin líða langvarandi og kvalafulla dauðdaga á sama tíma og kjötið safnast nú upp í frystigeymslum vegna skorts á kaupendum.
Tíu af fyrstu 24 hvölunum háðu langdregin dauðastríð
Eftirlitsskýrslur Matvælastofnunar (MAST), sem okkur bárust 24. júlí síðastliðinn, sýna að 10 af þeim 24 langreyðum sem þá höfðu verið veiddar háðu langdregin dauðastríð. Nokkur dýr voru skotin oftar en einu sinni áður en þau dóu og tvö dýr þeirra háðu dauðastríð í yfir 30 mínútur.
Eitt alvarlegasta tilvikið átti sér stað 22. júní þegar langreyð var skotin fjórum sinnum á 31 mínútu. Gögn MAST sýna að fyrsta skotið hæfði skilgreint marksvæði og sprengjan sprakk. Dýrið sökk og var talið dautt. Sex mínútum síðar kom það hins vegar aftur upp, synti og blés. Það var á lífi og með meðvitund. Þrjú skot til viðbótar þurfti áður en dýrið sýndi loks engin lífsmörk. Það tók 31 mínútu að drepa dýrið þrátt fyrir að aðstæður hefðu verið eins og best var á kosið.
Reynslan sýnir að ómögulegt er að tryggja skjótan og sársaukalausan dauðdaga. Fagráð um velferð dýra komst árið 2023 að þeirri niðurstöðu að sú veiðiaðferð sem beitt er við veiðar á stórhvelum samræmdist ekki lögum nr. 55/2013 um velferð dýra. Gögn MAST frá veiðum ársins 2022 sýndu jafnframt að aðeins 59% langreyða dóu samstundis og að dauðastríð gat í verstu tilfellum staðið yfir í allt að 2 klukkustundir.
Hver verndar hvalina?
MAST metur tilvikið þannig að skipverjar hefðu gert allt sem í þeirra valdi stóð til að aflífa hvalinn eins hratt og unnt var. Stofnunin lýsir 31 mínútna dauðastríðinu sem „mjög óheppilegu“ en telur engu að síður að unnið hafi verið samkvæmt reglugerð um veiðar á langreyðum og lögum um velferð dýra.
Þessi niðurstaða kallar á svör stjórnvalda við brýnum spurningum.
Vandinn liggur í veiðunum sjálfum og regluverkinu sem heimilar þær. Lög sem eiga að verja dýr gegn óþarfa kvölum verða þýðingarlítil ef langdregið og kvalafullt dauðastríð uppfyllir þau, svo lengi sem allir fylgi verklagi.
Markaðurinn er brostinn
Nú hefur jafnframt komið í ljós að helsta efnahagslega forsenda sem notuð hefur verið til að réttlæta veiðarnar er brostin. Hvalur hf. telur fullreynt að selja langreyðarkjöt á Japansmarkaði og segir nú að unnið verði járnbætiefni úr hvalkjötinu og hefur forstjóri fyrirtækisins jafnvel nefnt járnskort í ríkjum Afríku sem hugsanlega réttlætingu fyrir hvalveiðum.
Engin þörf er á að drepa stórhveli til að framleiða járnbætiefni.
Stöðvið drápin strax
Undirrituð umhverfis- og dýravelferðarsamtök hafa ítrekað kallað eftir banni við hvalveiðum. Í apríl var atvinnuvegaráðherra sent bréf þar sem bent var á lagalegar skuldbindingar Íslands, skort á fullnægjandi eftirliti og nauðsyn þess að stöðva veiðarnar. Þann 30. júní var síðan send formleg krafa um tafarlausa stöðvun hvalveiða.
Við köllum eftir því að stjórnvöld axli ábyrgð og stöðvi veiðarnar. Ekkert dýr á að þurfa að há langdregið dauðastríð. Ekkert dýr á að þurfa að deyja í tilgangsleysi.
Valgerður Árnadóttir formaður Hvalavina
Árni Finnsson formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands
Þorgerður M Þorbjarnardóttir, formaður Landverndar
Laura Sólveig Lefort Scheefer, forseti Ungra umhverfissinna
Rósa Líf Darradóttir formaður Samtaka um dýravelferð á Íslandi
Aldís Amah Hamilton formaður Samtaka grænkera á Íslandi
Linda Karen Gunnarsdóttir, formaður Dýraverndarsambands Íslands
