Dýraverndarsamband Íslands

Málþingið um ábyrgt búfjárhald var haldið  á Hótel Sögu ,samkvæmt boðaðri dagskrá hér á heimasíðunni,9. nóvember síðastliðinn. Þar var fámennt en góðmennt,efnið sem þar var flutt leiddi til prýðilegra umræðna,og í einu orði sagt var málþingið ánægjulegt. Þannig endurspeglaði það ýmsa helstu vankanta á meðferð mála sem varða velferð búfjár og bent var á leiðir til að bæta úr ástandinu. Öll erindin voru stutt og hnitmiðuð,byggð á innlendri þekkingu og reynslu með tilvísunum í erlendar upplýsingar.

 Fyrst flutti Ólafur R.Dýrmundsson búvísindamaður ,sem hefur áratuga reynslu að málefnum búfjáreftirlits og velferðar búfjár,yfirlit um eftirlitskerfið í landinu sem er á höndum búfjáreftirlitsmanna sveitarfélaga og héraðsdýralækna.  Sagði hann að ár hvert séu um 200 búfjáreigendur,flestir á bújörðum en einnig í þéttbýli,að fá  misalvarlegar athugasemdir vegna ýmissa brota á aðbúnaðarreglugerðum.  Mætti reikna með að í a.m.k í nokkrum tugum tilvika sé um að ræða alvarleg brot ,og oft endurtekin,á lögum um búfjárhald og jafnvel á dýraverndarlögum. Kærumál fengju ekki nægilega skjóta meðferð og þegar dæmt væri í slíkum málum væru viðurlögin oftast í formi nokkur hundruð þúsund króna sekta. Í einu tilviki hafi sami aðili verið sektaður tvisvar en Ólafur minntist aðeins eins máls á undanförnum 30 árum þar sem búfjáreigandi var sviptur rétti til búfjárhalds.




Sif  Traustadóttir dýralæknir, og fyrrverandi formaður Dýralæknafélags Íslands, sagði galla á löggjöf um dýravernd, kærum væri oft vísað frá og væri eðlilegast að samin yrðu ein allsherjar lög um velferð allra dýra.  Hún vitnaði í nýlega endurskoðaða dýravelferðarlöggjöf á hinum Norðurlöndunum og í Bretlandi um leið og hún greindi frá yfirstandandi endurskoðun dýraverndarlaga sem hófst 2008.  Þá gat hún um veigamiklar stjórnkerfisbreytingar og uppstokkun í endurskoðunarnefndinni. Framvegis myndi  allur þessi málaflokkur færast til Sjávarútvegs-og landbúnaðarráðuneytisins en nú er hann bæði vistaður í því ráðuneyti og í Umhverfisráðuneytinu. Í framhaldinu megi því gera ráð fyrir að Matvælastofnun (Mast) annist þessi mál sem ein af stofnunum SLR.                                                                                                                                                 

Síðan var farið yfir í grasrótina í orðsins fyllstu merkingu þar sem Kristján Oddsson bóndi á Neðri-Hálsi í Kjós fræddi okkur um lífræna ræktun ,einkum lífrænan kúabúskap ,og þær lífrænt vottuðu mjólkurafurðir sem fyrirtækið Biobú býður neytendum.  Kristján greindi fyrst frá því að strangari kröfur væru gerðar til aðbúnaðar og velferðar búfjár á lífrænum en hefðbundnum búum ,samkvæmt alþjóðlegum reglum.  Þannig væru gerðar meiri kröfur um rými og aðbúnað í gripahúsum,meiri útivistar væri krafist,og léti hann sínar kýr njóta útivistar alla daga að vetrinum, þegar veður leyfði.  Að sjálfsögðu gengju þær á sumarbeit og nú á seinni árum væri hann hættur að nota fóðurbæti (korn),byggði fóðrunina að fullu á beit og heyjum,sem sagt  hámarks heimaöflun. Mjólkurnytin væri að vísu nokkuð minni en almennt gerist en heilsufarið væri sérlega gott,kýrnar endast vel og kálfadauði er ekki vandamál á Neðra-Hálsi gagnstætt því sem þekkt er hjá mjög mörgum kúabændum í landinu.  Kristján vék sérstaklega að hollust lífrænt vottaðra mjólkurafurða og ánægjulegra tengsla lífrænna bænda við neytendur. Benti hann m.a. á rannsóknir á eigin mjólk og einnig erlendis þar sem fram kemur meira af  hinni æskilegu omega-3 fitusýru sem tengist grasfóðrun og minna af omega-6 sem sé óhollari og tengist kornfóðrun. Kristján sagði að efla þyrfti lífræna búfjárrækt,markaðurinn væri vaxandi og yrði slík þróun mjög jákvæð fyrir velferð nautgripa og annars búfénaðar.             

  


Nú var komið að viðhorfum neytenda til meðferðar á búfé sem þær Eyrún Ýr Hildardóttir og Klara Helgadóttir háskólanemar gerðu góð skil (sjá erindið í heild undir "Fræðsla" hér á www.dyravernd.is)  Með tilvísunum í erlenda frumkvöðla á sviði dýraverndar og með hliðsjón af viðhorfum meðvitaðra neytenda væri ljóst að margir létu sig varða hvernig búfjárafurðir væru framleiddar.  Þannig sættu framleiðsluhættir hátæknivæddra verksmiðjubúa vaxandi gagnrýni,m.a. vegna þess að þar væru veigamikil grundvallarviðmið dýravelferðar sniðgengin ,en á hinn bóginn sýndu neytendur hug sinn í verki með því að auka eftirspurn eftir lífrænt vottuðum búfjárafurðum þar sem velferðar gripanna væri gætt með ýmsu móti. Þá töldu þær að reikna mætti með betri afurðum ef búfénu liði vel,t.d. vegna minni steitu ,en umfram allt mætti ekki láta siðferðileg gildi víkja fyrir markaðshyggju. Stöðugt væri krafist ódýrari matvæla og því væru það í raun neytendur og þar með allt þjóðfélagið, en ekki aðeins bændur, sem bæru ábyrgð á velferð búfjár Að bera virðingu fyrir dýrunum jafngilti því að bera virðingu fyrir náttúrunni í víðum skilningi.                                                                                                                                

Á meðal umræðuefna undir pallborðsumræðum voru brunavarnir í gripahúsum en Þorsteinn H. Gunnarson fv. bóndi vakti máls á fjósbrunum,m.a. í Eyjafirði fyrir tveimur árum, þar sem um 200 nautgripir fórust.

 
Abstract in English
 
A symposium held in Hotel Saga ,Reykjavík,9 November 2009 addressed the subject "Responsible Livestock Keeping". It followed a symposium a year ago entitled "Responsible Pet Animal Keeping".  Four presentations were given,the first one on the national supervisory and control system relating to animal welfare ,including. livestock inspectors and district veterinarians,the second on the ongoing revision of the Icelandic animal welfare legislation,the third on the welfare of dairy cows on an organic farm and the fourth on the attitude of consumers to the treatment of farmed animals.  Both the presentations and the roundtable discussions which followed highlighted the need to strengthen the official regulatory framework so at to improve the standard of farm animal welfare ,including that of horses in urban areas,and the need for better education and information in schools and in society at large. It was pointed out that ethical issues should not be overshadowed  by business/economy interests and there was a strong critizism of intensive factory farming which did not pay sufficient respest to the wellbeing of the animals .The high animal welfare standards on organic farms were discussed ,for example ,in relation to  growing consumer demand for certified organic products. We were reminded that farmers are under heavy pressure from society to produce cheap food and therefore all citizens ,not only the farmers,should face the fact that the responsiblity for livestock welfare depends on us all.

Á Norðurlöndum, einkum þó í Danmörku og Svíþjóð, er mikið fjallað um þá óheillaþróun að mjólkurframleiðendur hafa í vaxandi mæli hætt að nýta sumarbeit fyrir kýrnar.  Þetta hefur fylgt stækkun búanna, sérstaklega notkun sjálfvirkra mjaltatækja(mjaltara,mjaltaþjóna ,róbóta).  Þótt kýrnar séu í lausagöngufjósum og fái einhverja útivist í gerðum við fjósin er ljóst að velferð þeirra er skert verulega.  Dönsku dýraverndarsamtökin ( Dyrenes beskyttelse) hafa verið með undirskriftasöfnun þar sem þess er krafist að allar mjólkurkýr fái að ganga til beitar á sumrin,slíkt verði tryggt með skýrri löggjöf.  Sænsku dýraverndarsamtökin (Djurskyddet) eru sama sinnis og það er einnig Dýraverndarsamband Íslands. 

Hér er hætta á svipaðri þróun ef ekki verður gripið í taumana án tafar með endurskoðun á 5.gr. reglugerðar nr,  43... um aðbúnað nautgripa o.fl. Hefur málinu verið hreyft í Dýraverndarráði og mun Matvælastofnun vera farin að kanna stöðuna hér á landi.  Á Fræðaþingi landbúnaðarins  2009 kom m.a. fram í erindi um útivist kúa og notkun mjaltaþjóna að um síðustu áramót hafi verið yfir 100 slíkir í notkun á landinu og færi um fjórðungur mjólkurframleiðslunnar á gegn um slík mjaltakerfi.  Þá var greint frá því að með réttum tæknibúnaði,góðri skipulagningu beitar og umfram allt,vilja til þess að leyfa kúnum sem best að njóta eðlilegs atferlis,ættu allar kýr að geta haldið áfram að bíta gras á sumrin.  Rétt er að benda á að á lífrænt vottuðum kúabúum ,hér og erlendis,eiga mjólkurkýr ætíð að fara á beit og reyndar fara út allt árið nema óveður hamli,sem sagt ekki aðeins útivist í minnst 8 vikur,sbr. 5.gr. áðurnefndrar aðbúnaðarreglugerðar nr. 438/2002 .

Summary in English

Dairy cows on grass

 Animal walfare bodies in the Nordic Countries,especially in Denmark and Sweden,and more recently in Iceland,have been warning against the negative development of keeping dairy cows off pasture in summer.  This trend has been associated with increased herd size and the use of automatic milking robots.  Agricultural scientists have pointed out that cows in such herds can still be grazed in summer provided this is allowed for in the construction of buildings,yards,gates and access to the grazing paddocks.  Thus regulations applying to conventional dairy farms need to be revised while on certified organic holdings outdoor access for dairy cows is stipulated throughout the year,weather permitting, and thus summer-grazing can be guaranteed.

Nýlega var greint í fjölmiðlum frá þeirri tillögu Ferðamálasamtaka Suðurnesja að sleppa hjörð villtra hreindýra í Reykjanesfólkvang.  Dýraverndarsamband Íslands varar eindregið við slíkum áformum enda samræmist slíkt ekki dýravelferðarsjónarmiðum. Reykjanesskaginn hefur ekki uppá að bjóða kjörlendi fyrir hreindýr,hvorki hvað beitilönd varðar né loftslagsskilyrði þar sem þetta er eitt votviðrasamasta svæði landsins.  Gera má ráð fyrir að hreindýrin myndu leita niður á láglendi,a.m.k.hluta árs,svo sem í skóglendi,allt til Heiðmerkur,og niður að sjó,þar með yfir hina fjölförnu Reykjanesbraut,og lenda í mikilli slysahættu.  Þau gætu reyndar farið víðar hindrunarlaust  og með þeim þyrfti því að vera stöðugt eftirlit sem viðkomandi sveitarfélög þyrftu sennilega að kosta.  Auk þess þyrfti að gera ráð fyrir fóðrun í harðindum og ráðstafanir yrði að gera til þess að dýrin yrðu ekki sjálf fyrir slysum á vegunum eða gætu valdið slysum á fólki við ákeyrslur.  Ýmis önnur sjónarmið varða framangreinda tillögu en við teljum að velferð dýranna skipti megin máli og teljum fráleitt að hún verði tryggð á Reykjanesskaga né annars staðar í Landnámi Ingólfs Arnarsonar.

                                                                                                  Dýraverndarsamband Íslands


Abstract in English :  In a declaration,recently published in newspapers ,the Animal Protection Society of Iceland warns against a proposal to introduce reindeer into the Reykjanes Region close to the most densely populated area of the country. This high rainfall area is the least suitable part of Iceland for reindeer ,pastures far from being ideal for their welfare in all seasons and  impossible to avoid accidents on busy roads such as between Keflavík International Airport and Reykjavík City.At present reindeer are only found in East Iceland.They were imported from Norway late in the 18th century and have never been domesticated.

Nú þegar áramótin eru framundan vill Dýraverndarsamband Íslands vekja athygli á þeirri ógn sem dýrum stafar af flugeldum og sprengingum með viðeigandi hávaða og óhjákvæmilegri mengun andrúmsloftsins.  Flest dýr hræðast slíkan ljósagang,hávaða og lykt,hvort semþau eru gæludýr eða búfé og trúlega einnig villt dýr.  Þetta ætti fólk að hafa í huga og gera allt sem það getur til að draga úr því álagi sem dýrin verða fyrir.Vitað er að t.d. hundar og kettir sýna greinileg hræðsluviðbrögð,leita skjóls eða fara í felur og hafa jafnvel týnst.  Á seinni árum hefur verið töluvert um að hross á útigangi hafi fælst eða hreinlega tryllst,hlaupið um langan veg og hafa jafnvel lent í sjálfheldu eða hrapað í klettum. Dýraeigendur eru hvattir til að hafa sérstaka gát á dýrum sínum,einkum á gamlárskvöld,hafa ljós í húsum til þess að minna beri á leiftrunum,jafnvel loka gluggum en sjá samt til þess að loftræsting sé góð og forðast eftir megni að skjóta upp flugeldum og sprengja í næsta nágrenni við dýr,hvort sem þau eru inni eða úti.  Munum að dýrin eru skini gæddar tilfinningaverur eins og við.

Málþingið okkar um ábyrgt gæludýrahald sem við héldum á Háskólatorgi við Suðurgötu í Reykjavík tókst vel og bættist hópur nýrra félaga í raðir okkar. Í framsöguerindunum þrem var komið víða við og mynduðu þau ágætan umræðugrundvöll. Linda Karen Gunnarsdóttir tamningakona miðlaði af ágætri reynslu og þekkingu ýmsum upplýsingum um hesta og hestahald,sérstaklega fyrir börn og unglinga, og undirstrikaði þá ábyrgð sem fylgdi og jafnframt að foreldrar þyrftu að axla með unga fólkinu. Hún gaf margvísleg heilræði um rétta meðferð hrossa á öllum árstímum , svo sem um vetrarfóðrun,beit,húsvist, umhirðu, tamningu og útreiðar. Þá lagði hún áherslu á hve umgengni við hesta væri gefandi og  jafnframt að þeir sem ættu hesta þyrftu að gefa sér nægan tíma til að sinna þeim allt árið.

Katrín Harðardóttir dýralæknir vék sérstaklega að merkingu og skráningu gæludýra og taldi æskilegt að komið yrði upp miðlægum gagnagrunni en slíkt er vel þekkt hér á landi fyrir búfé.  Hún fjallaði líka um ábyrgðina sem fylgdi gæludýrahaldi almennt og sagði óafsakanlegt þegar fólk henti frá sér t.d. kisum og kanínum á víðavangi en slíkt kæmi því miður alltof oft fyrir. Dýraathvarf á borð við Kattholt gegndi veigamiklu hlutverki,það þekkti hún vel af langri reynslu. Í síðari hluta erindisins fjallaði Katrín um heilsugæslu gæludýra, skylt væri að leita hjálpar ef dýr veiktust eða slösuðust og taldi hún upp margs konar aðgerðir, svo sem ófrjósemisaðgerðir á gæludýrum af báðum kynjum. Meiri og meiri kröfur væru gerðar til dýralækna og þeir þyrftu núorðið að eiga mikinn og dýran tækjabúnað til að geta sinnt störfum sínum.

Karl F. Karlsson dýralæknir gaf gott yfirlit yfir lög og reglur sem varða dýrahald ,bæði í þéttbýli og dreifbýli ,og kom víða við í erindi sínu.Hann fór yfir eftirlitskerfið sem er í meginatriðum á vegum sveitarfélaga og héraðsdýralækna en stundum kæmi lögregla við sögu.  Gæludýrin heyrðu undir Umhverfisstofnun en búféð undir Matvælastofnun. Í þessu samband tók hann fyrir leyfisveitingar svo sem vegna ræktunar, verslunar, þjálfunar og geymslu gæludýra. Þá vék hann að hlutverki Dýraverndarráðs og endurskoðun dýraverndarlaga sem hófst nýlega. Karl taldi brýnt að betur yrði haldið utan um skráningu kærumála og benti á að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefði kærum fækkað á seinni árum. Stöðugt þyrfi þó að vera vel á verði enda hefði gæludýrum fjölgað mikið.

Á eftir kaffihléi voru miklar og góðar umræður sem margir tóku þátt í og svöruðu frummælendur margvíslegum spurningum sem til þeirra var beint. Þá notuðu ýmsir  einnig tækifærið til að koma með ábendingar og tillögur, m.a. sem við stjórnarfólk  í Dýraverndarsambandinu þurfum að skoða.

Fram komu m.a. upplýsingar um Dýrahjálpina sem nýlega var stofnuð en með hjálp internetsins aðstoðar hún við vistun gæludýra sem vantar gott heimili.  Ísbjarnamál bar á góma, fram kom það álit að banna ætti að auglýsa gæludýr gefins, eigandi gæludýraverslunar sagðist leggja mikla áherslu á fræðslu og upplýsingar, það væri nauðsynlegt og bent var á að sum sveitarfélög þyrftu að hafa betri viðbúnað til að láta lesa af merkingum á slösuðum eða dauðum gæludýrum þannig að unnt væri að koma þeim sem fyrst til eigenda. Fram komu óskir um að slík málþing yrðu betur kynnt og auglýst í framtíðinni og undirtektir, bæði á málþinginu og eftir að það var haldið, gefa vissulega tilefni til áframhalds á þessum grunni, þ.e. að taka fyrir ábyrgt búfjárhald á næsta ári.

Einnig er í athugun að koma upp litlum vinnuhópum um tiltekin, afmörkuð efni, m.a. út frá umræðum og ábendingum á málþinginu.

Málþing um ábyrgt gæludýrahald verður haldið á Háskólatorgi við Suðurgötu í Reykjavík (nýju byggingunni), laugardag 8.nóvember n.k. kl 11-14 og er öllum opið. Þátttaka er ókeypis. Vinsamlegast tilkynnið þátttöku í dyravernd@dyravernd.is   Þeir sem ekki hafa aðgang að tölvu geta tilkynnt þátttöku í símsvara í síma  552-3044.

Flutt verða nokkur framsöguerindi, tími verður fyrir stuttar fyrirspurnir og ábendingar  úr sal að loknu hverju erindi og í lokin verða pallborðsumræður.

Stjórn dýraverndarsambandsins býður ykkur velkomin.

Ársfundur Norræna dýraverndarráðsins var haldinn í Helsingfors í Finnlandi dagana 22.-23. ágúst s.l. Fulltrúar Dýraverndarsambands Íslands voru þau Linda Karen Gunnarsdóttir og Ólafur R. Dýrmundsson og lögðu þau fram skýrslu um starfsemina síðan síðasti fundur var haldinn á Öland í Svíþjóð í lok ágúst 2007 en Linda Karen var fulltrúi okkar þar. Norræna dýraverndarráðið lætur sig varða velferð allra dýra en dýraverndarsamtökin í Danmörku eru hin stærstu á Norðurlöndum. Engin formleg félög um verndun dýra starfa í Færeyjum en á Grænlandi  starfar félag sem sinnir eingöngu vernd hunda og katta. Starfsemin í aðildarlöndunum er margvísleg og höfum við tvímælalaust gagn af þáttöku í ráðinu. Sum vandamálin eru keimlík í öllum löndunum, svo sem vanræksla hunda, katta og annarra gæludýra, en hin löndin eru farin að sinna meira velferð búfjár en hér hefur tíðkast og þá einkum loðdýrum ,alifuglum og svínum. 

Á meðal nýlegra viðfangsefna  er herferð í Danmörku til að stuðla að því að mjólkurkýr fái að njóta beitar í sumarhögum en séu ekki hafðar á stöðugri innigjöf . Þannig eru þær sviptar útivist að mestu eða öllu leyti vegna breytinga  yfir í  sjálfvirka mjaltatækni (mjaltarar/mjaltaþjónar/róbótar). Í öllum hinum aðildarlöndunum eru áhyggjur vegna þessarar þróunar. Í Finnlandi og Noregi er m.a. unnið að fræðslu barna og unglinga um ábyrgt gæludýrahald og almenna dýravernd og í Svíþjóð, sem og reyndar víðar á Norðurlöndum, er viðbúnaður í gangi vegna slátrunaraðferða  þeirra sem kenndar eru við Kosher og Hal-al og brjóta í bága við nútíma aflífun búfjár á Vesturlöndum. Fulltrúar Svía greindu frá því  að þar í landi væri hænsnahald í búrum nær aflagt og hafi barátta dýraverndarsamtaka þar skipt miklu máli svo og viðhorf neytenda.




Fjallað var um sársaukalausan beislabúnað á fundinum sem vakti athygli fundarmanna

Meðferð hrossa eru alltaf til umfjöllunar í öllum löndunum og á fundinum lagði Linda Karen orð í belg með umfjöllun um mélalausan beislisbúnað . Ólafur og fulltrúi Norðmanna greindu frá stöðunni í hvalveiðimálum þjóðanna en markaðssetning afurðanna virðist mjög takmörkuð og hagsmunir ferðaþjónustu  orðnir  mun veigameiri en hvalveiðihagsmunirnir. Norðmenn fá nýja dýraverndarlöggjöf á næsta ári og og verðu hún kennd við "dýravelferð" en ekki "dýravernd" og ættum við m.a. að huga að slíku í sambandi við endurskoðun dýraverndarlöggjafarinnar sem hófst hér fyrr á þessu ári. Arne Stevns (Danmörku) lauk þriggja ára stjórnarsetu sem forseti  Norræna dýraverndarráðsins og var Ólafur R. Dýrmundsson kjörinn í hans stað til næstu þriggja ára.  Næstu fundur ráðsins verður haldinn í Reykjavík um miðjan ágúst 2009.